Yuth:

rao yut kan trong jawmpluak nii kawn na khrap

เราหยุดกันตรง
จอมปลวกนี้ก่อนนะครับ

We’ll stop at this termite mound for a moment.

Toi:

pluak mai pen antaraai taw paa rue kha

ปลวกไม่เป็นอันตราย
ต่อป่าหรือคะ

Aren’t termites damaging to the forest?

Yuth:

pakati  rao ja klua pluak kin baan chai mai khrap

ปกติ เราจะกลัว
ปลวกกินบ้านใช่ไหมครับ

Normally we are afraid that termites may eat our houses, right.

tae thii jing pluak mii khwaamsamkhan taw paa maak khrap

แต่ที่จริงปลวกมีความสำคัญ
ต่อป่ามากครับ

But in reality, termites are really vital to the forest.

pluak ja yoysalaai baimai lae seytwatsadu uen uen

ปลวกจะย่อยสลายใบไม้และ
เศษวัสดุอื่น ๆ

They decompose leaves and other kinds of residue.

tham hai thaat aahaan munwien klapkhuen suu paa

ทำให้ธาตุอาหารหมุนเวียน
กลับคืนสู่ป่า

And (this) recycles nutrition back to the forest.

Fred:

pluak nii bin dai chai mai khrap

ปลวกนี่บินได้ใช่ไหมครับ

Termites can fly, can’t they

Yuth:

khrap  nai chuang welaa phasomphan riekwaa ‘malaengmao’

ครับ ในช่วงเวลาผสมพันธ์
เรียกว่าแมลงเม่า

Yes, in their breeding time. We call them malengmao.

rao pai sathaanii tawpai kan na khrap ...

เราไปสถานีต่อไปกันนะครับ
...

Let’s move on to the next station. ...

Toi:

Freyt  khawnmai taai mii arai naaduu roe

เฟรด ขอนไม้ตาย
มีอะไรน่าดูเหรอ

Fred, a dead tree — what is it that’s worth looking at?

Fred:

tawng mii naenawn  yaangnoy kaw mii het hai duu ngai

ต้องมีแน่นอน
อย่างน้อยก็มีเห็ดให้ดูไง

There must be something for sure — at least those funguses.

Yuth:

tonmai thii taai laew ton nii duu muean maimii raakhaa

ต้นไม้ทีตายแล้วต้นนี้
ดูเหมือนไม่มีราคา

This dead tree looks worthless.

tae miikhaa samrap rabop niweyt maak

แต่มีค่าสำหรับ
ระบบนิเวศมาก

But it’s very valuable for the ecosystem.

nueamai phu ja klaai pen thaataahaan suu din

เนื้อไม้ผุจะกลายเป็น
ธาตุอาหารสู่ดิน

The decayed wood becomes nutrition for the soil.

Fred:

eh  mii sat aasai yuu nai khawnmai duay

เอ๊ะ มีสัตว์อาศัยอยู่ใน
ขอนไม้ด้วย

Look, some animals are living in this log, too.

Yuth:

khrap  sat lek laai chanit aasai yuu nai khawnmai

ครับ สัตว์เล็กหลายชนิด
อาศัยอยู่ในขอนไม้

Yes, many kinds of small animals dwell in logs.

het thii khoen bon khawnmai pen phuu yoysalaai

เห็ดที่ขึ้นบนขอนไม้
เป็นผู้ย่อยสลาย

The funguses growing on the trunk are decomposers.

yoy nueamai hai klaai pen pui chandii hai kae din

ย่อยเนื้อไม้ให้กลาย
เป็นปุ๋ยชั้นดีให้แก่ดิน

(They) break down the wood which then turns into high-quality fertiliser.

Toi:

het thii yuu bon khawnmai kin dai rue plao kha

เห็ดที่อยู่บนขอนไม้
กินได้หรือเปล่าคะ

Are the funguses on the trunk edible?

Yuth:

chanit nii  khon mai niyom kin kan khrap

ชนิดนี้ คนไม่นิยมกินกันครับ

We don’t really like to eat this kind,

tae pen aahaan chanyiem khawng satpaa baang chanit

แต่เป็นอาหารชั้นเยี่ยม
ของสัตว์ป่าบางชนิด

But (they) are very good food for some kinds of forest animals.

Fred:

thaew nii mii het thii khon kin dai rue plao khrap

แถวนี้มีเห็ดที่คนกินได้
หรือเปล่าครับ

Is there any edible kind around here?

Yuth:

tawnnii maimii  tae ja mii yoe maak tawn naafon khrap

ตอนนี้ไม่มี แต่จะมีเยอะ
ตอนหน้าฝนครับ

Not at the moment, but there are lots in the rainy season.

mii khamthaam iik mai khrap  thaa maimii  doen taw na khrap …

มีคำถามอีกไหมครับ
ถ้าไม่มี เดินต่อนะครับ …

Is there any other question? If not, let’s move on. …

Toi:

uu!  mii saainam duay nam sai yen dii jang

อูว์ มีสายน้ำด้วย
น้ำใสเย็นดีจัง

Wow! There’s a brook here. The water is so cool and clear.

Fred:

phom khit waa rao naa ja yuu klai klai namtok na

ผมคิดว่าเราน่าจะอยู่
ใกล้ๆ น้ำตกนะ

I think we’re close to a waterfall.

Yuth:

thuuktawng khrap diew rao pai nangphak thii namtok kan

ถูกต้องครับ เดี๋ยวเรา
ไปนั่งพักที่น้ำตกกัน

That’s right. We’re going to rest at the waterfall.