Toi:

ถึงน้ำตกเสียที
ชักเมื่อยขาแล้วสิ

Here we are at the waterfall, at last. My legs are stiff.

Yuth:

rao ja phak kan thiinii sak khruu khrap

เราจะพักที่นี่กันสักครู่ครับ

We’re going to rest here for a while.

Fred:

thiinii tonmai suung yai thangnan na khrap

ที่นี่ต้นไม้สูงใหญ่ทั้งนั้นนะครับ

All the trees here are tall and huge.

mii bai khiew talawt pii chaimai khrap

มีใบเขียวตลอดปีใช่ไหมครับ

They’re green all year round, aren’t they?

Yuth:

khrap  tonmai kheytrawn ja mai plat bai

ครับ ต้นไม้เขตร้อน
จะไม่ผลัดใบ

Right. Tropical trees don’t shed leaves,

jueng thamhai aakaat yen sabaai talawt pii

จึงทำให้
อากาศเย็นสบายตลอดปี

making the weather nice and cool all year round.

Toi:

namtok kaw tham hai yen sabaai duay   mai chai rue kha

น้ำตกก็ทำให้เย็นสบายด้วย
ไม่ใช่หรือคะ

The waterfall also makes it cool, right?

Yuth:

ja phuut chen nan kaw dai khrap   tae thaethiijing laew...

จะพูดเช่นนั้นก็ได้ครับ
แต่แท้ที่จริงแล้ว...

You can  say that, but in reality...

paa thamhai koet saainam rue namtok

ป่าทำให้เกิดสายน้ำ
หรือน้ำตก

(it’s) the forest (that) gives birth to streams and waterfalls.

phroh waa   welaa fon tok long ma paa ja kan fon wai...

เพระว่าเวลาฝนตกลงมา
ป่าจะกั้นฝนไว้ ...

This is so because when rain falls, the forest breaks it up...

thamhai taek krajaai pen foy ...

ทำให้แตกกระจายเป็นฝอย...

and disperses it into a soft shower...

lae lai suu phuendin yaang chaa chaa

และไหลสู่พื้นดินอย่างช้าๆ

that flows slowly down to the ground.

Fred:

raakmai ja duutsap nam wai duay chaimai khrap

รากไม้จะดูดซับน้ำไว้ด้วย
ใช่ไหมครับ

Roots also absorb the rainwater, right?

Yuth:

khrap   muea duut jon imtua laew jueng ploy awk maa

ครับ เมื่อดูดจนอิ่มตัวแล้ว
จึงปล่อยออกมา

Right, and when they’re fully soaked, they release the excess water.

nam thiiluea kaw ja khoy khoy lai pen thaw prapaa taidin...

น้ำที่เหลือก็จะค่อยๆ ไหล
เป็นท่อประปาใต้ดิน...

The excess forms an underground water system...

muea ruamtua kan kaw klaaipen lamthaan rue namtok

เมื่อรวมตัวกันก็กลายเป็น
ลำธารหรือน้ำตก

which gathers to become streams or waterfalls.

Toi:

paa jueng samkhan maak na kha   mai mii paamai kaw mai mii nam

ป่าจึงสำคัญมากนะคะ
ไม่มีป่าก็ไม่มีน้ำ

So the forest is very important — no trees, no water.

Fred:

satpaa kaw mai mii thii aasai   mai mii aahaan kin

สัตว์ป่าก็ไม่มีที่อาศัย
ไม่มีอาหารกิน

Wild animals have no place to live and nothing to eat.

Yuth:

khrap   paa yang pen sathaanthii phakphawn khawng khon duay

ครับ ป่ายังเป็น
สถานที่พักผ่อนของคนด้วย

That’s right. And the forest is the recreational area for people, too.

Toi:

khon maa thiew thiinii yoe mai kha   dichan pen huang

คนมาเที่ยวที่นี่เยอะไหมคะ
ดิฉันเป็นห่วง

Do many people come here? I’m worried.

suanmaak   thiinai thii khon thiew yoe khaya ja yoe

ส่วนมาก ที่ไหนที่คนเที่ยวเยอะ
ขยะจะเยอะ

Normally, where there are lots of visitors, there is lots of garbage.

Yuth:

kaw phaw somkhuan khrap   thaang uttayaan ja rawang maak

ก็พอสมควรครับ
ทางอุทยานจะระวังมาก

There are many. The park is very much aware of that.

rao jueng tit paai ‘karunaa thing khaya long thang’ wai thua

เราจึงติดป้าย
‘กรุณาทิ้งขยะลงถัง’ ไว้ทั่ว

We’ve posted ‘Please put litter in the bin.’ notices all over the park.

chuang lang nii dii khoen yoe khrap   khon thing khaya noy long

ช่วงหลังนี่ดีขึ้นเยอะครับ
คนทิ้งขยะน้อยลง

This has gotten better lately. People litter less.

Toi:

aao   Freyt   tham arai roe

อ้าว เฟรด ทำอะไรเหรอ

Hey, Fred, what are you doing?

Fred:

kep khuat plaastik lae klawng foom

เก็บขวดพลาสติกและกล่องโฟม

Collecting plastic bottles and styrofoam containers.

Yuth:

khawpkhun khrap   rao khoey sie luuk muupaa pai tua nueng

ขอบคุณครับ เราเคยเสีย
ลูกหมูป่าไปตัวหนึ่ง

Thanks a lot. We once lost a wild piglet.

thawngsie phroh kin seyt aahaan thii thing wai nai klawng foom

ท้องเสียเพราะกินเศษอาหาร
ที่ทิ้งไว้ในกล่องโฟม

He had diarrhea by eating food leftover from a styrofoam container.

Toi:

ooy!   yae jing loey   mai naa mak-ngaai

โอ๊ย แย่จังเลย ไม่น่ามักง่าย

Aah, that’s terrible. So negligent!

aao   phuakrao   chuay kan kep khaya rawp rawp namtok noy   reo

เอ้า พวกเรา ช่วยกันเก็บขยะ
รอบๆ น้ำตกหน่อย เร้ว!

Come on, everybody, let’s help collect garbage around the waterfall. Quick!