Tuesday, April 29, 2003
"Translate It" is designed for the many people who are required to translate English into Thai. It will also be useful for those who like some Thai-language support for their English lessons. These lessons are also very popular with expatriates who are learning Thai at an advanced level.
FOR THAI-WINDOWS 95 USERS, *THIS PAGE IS BEST VIEWED IN CordiaUPC (14 pt) OR OTHER UPC THAI-COMPATIBALE FONTS SUCH AS LILY, DILLENIA, EUCROSOCIA, FREESIA OR IRIS*
FOR INTERNATIONAL USERS, THAI FONTS CAN BE OBTAINED FROM THE FOLLOWING URL: http://thaigate.nacsis.ac.jp/files/thaifonts.html
..............................................................
|
|
สวัสดีค่ะ
นับแต่เสนอเรื่องทองแดง
และเรื่องงานหมั้นต้นไม้ แล้ว ได้มีเสียงสะท้อนแสดงความพอใจใน
เนื้อหาเข้ามามากพอสมควรเสียงนั้นสรุปบอกว่าชอบเรื่องไทยๆ ค่ะ ทำให้ดิฉันแปลกใจเพราะ
การแปลส่วนใหญ่มักจะใช้ถ่ายทอดเรื่องราวจากต่างประเทศมาสู่ไทย ดังนั้นดิฉันจึงมักจะนำเรื่อง
ต่างประเทศมาใช้เป็นบทเรียนแปล เพื่อคนไทยจะได้นำภูมิปัญญาเนื้อหาจากต่างชาติมาประยุกต์
ใช้กับภูมิปัญญาไทย ตอนนี้ต้องเปลี่ยนทัศนะใหม่แล้วละค่ะว่าภูมิปัญญาไทยสามารถก้าวไกลสู่เวที
โลก ขอขอบคุณเสียงสะท้อนที่มีคุณค่ามากต่อทัศนะของดิฉัน
วันนี้แบบเรียนแปลจะขอเสนอเรื่องราวเก่าแก่ของไทยล้านนาแห่งเวียงกุมกามที่ศักดิ์สิทธิ์นะคะ
ขอเชิญติดตามได้เลยค่ะ
Illuminating chapter of the past
Festival
underway in Chiang Mai district to evoke glory of long
forgotten Lanna city
Story
and pictures by
SUTHON SUKPHISIT
- After
King Mengrai, ruler of Yonok (in the Chiang Saen region),
had conquered Hariphunchai (or Haripunjaya, a state centred
on present-day Lamphun), he began looking around for a site
to build a city from which to rule his newly established
kingdom of Lanna. He finally decided on Wiang Kum Kam because
it was already a well-established community with fertile
soil where people could make a good living from agriculture.
One night the monarch disguised himself as a villager and
set off to survey the area. Ultimately, it was the tranquility
and beauty of the section of the Ping River which flowed
through Wiang Kum Kam that confirmed his choice of location.
- The
construction of the first Lanna capital began in 1281 and
took five years to complete. Temples, viharas and chedis
designed and decorated in the distinctive northern style
were erected on the verdant farmland. But nature was not
kind to the city; its residents had to endure severe flooding
practically every year. So King Mengrai relocated most of
his subjects, founding Chiang Mai as his new capital.
- Some
time later Wiang Kum Kam was hit by a devastating flood
which left it buried under a mass of silt and sludge. The
damage was so complete that it was decided to abandon the
settlement. The soil deposited by the floods caused the
Ping to change its course, and within a few generations
the name of the city had faded from living memory. Today
it lies beneath the longan plantations and types of orchards
in Chiang Mai's Saraphi district.
|
ประกายเจิดจ้า
แห่งอดีต
งานฉลองมีขึ้นที่เชียงใหม่
เพื่อระลึกถึงความรุ่งโรจน์ของล้านนา
ที่ถูกลืมเลือนยาวนาน
เรื่องและภาพโดย
สุธน สุขพิสิฐี
- หลังจากที่พญาเม็งรายกษัตริย์
แห่งโยนก (บริเวณเชียงแสน)
ทรงชนะหริภุญไชย (ปัจจุบันคือ
จังหวัดลำพูน) แล้ว พระองค์ก็
ทรงแสวงหาที่ตั้งอาณาจักร
ล้านนาที่ทรงสถาปนาขึ้นใหม่
ทรงตัดสินพระทัยเลือกพื้นที่
เวียง กุมกามเพราะเป็นชุมชน
ที่ตั้งมั่นดีแล้ว พื้นดินอุดม
สมบูรณ์ ผู้คนสามารถดำรง
ชีวิตที่ดีด้วยการเกษตร คืนหนึ่ง
พญาเม็งรายทรงปลอมพระองค์
เป็นชาวบ้านธรรมดาออกเที่ยว
ตรวจตราดูพื้นที่บริเวณนั้น
พอทอดพระเนตรเห็นความ
สงบสวยงามของดินแดน
ริมน้ำปิงซึ่งไหลผ่านเวียง
กุมกาม พระองค์ ก็ทรงมั่น
พระทัยเลือกเป็นที่ตั้งเมือง
- การก่อตั้งนครหลวงแห่งแรก
ของล้านนาเริ่มเมื่อ ค.ศ.1281
(พ.ศ.1824) ใช้เวลา 5 ปี จึง
แล้วเสร็จ วัดวิหารและเจดีย์
หลากหลายออกแบบตกแต่ง
ตามแบบเฉพาะของล้านนา
ตั้งอยู่ท่ามกลางผืนดินเกษตร
เขียวสดอุดมสมบูรณ์ แต่
ธรรมชาติหามีเมตตาต่อ
เมืองนี้ไม่ เพราะผู้คนพลเมือง
ต้องรับทุกขเวทนาจากน้ำท่วม
ที่เกิดขึ้นประจำทุกปี ด้วย
เหตุนี้เองพญาเม็งรายจึงทรง
พาผู้คนอพยพย้ายไปสร้าง
นครหลวงใหม่ที่เชียงใหม่
- ต่อมาไม่นาน
เวียงกุมกาม
ก็ถูกทำลายด้วยน้ำท่วมใหญ่
บ้านเมืองฝังจมอยู่ในตะกอน
โคลนตมมหึมา ความเสียหาย
ครั้งนี้ยับเยินเกินกว่าจะฟื้นตัว
จึงถูกทิ้งร้าง ตะกอนที่น้ำท่วม
พัดพามาทิ้งไว้เป็นเหตุให้
กระแสน้ำปิงเปลี่ยนทางเดิน
เพียงชั่วสองสามอายุคนชื่อ
เวียงกุมกามก็จางหายไป
จากความทรงจำ ปัจจุบัน
เวียงกุมกามนอนนิ่งอยู่ภายใต้
สวนลำใย และสวนผลไม้อื่นๆ
นานาชนิด ในอำเภอสารภี
จังหวัดเชียงใหม่
|
|
คำอธิบาย
ภาษาอังกฤษที่ใช้เขียนเล่าเรื่องราวในอดีตจะใช้อดีตกาล แต่ภาษาไทยไม่เคร่งครัดการใช้กาล
ความ
ยากของการแปลเรื่องราวในอดีตคือการค้นหาถ้อยคำให้เหมาะสมกับสมัย
และตรงตามความนิยม
ของสมัยนั้น ในที่นี้ดิฉันพอใจใช้คำพญา ซึ่งฟังดูเป็นทางเหนือและเก่ากว่าพระยา
หรือพระเจ้า ซึ่งใช้
นำหน้าพระนามกษัตริย์ การเรียกเมืองว่าเวียงเป็นความนิยมของทางเหนือทั้งในอดีตและปัจจุบัน
ดิฉันจึงใช้เวียงเมื่อแปลคำว่า city ซึ่งมิใช่จะใช้เวียงตะพึดตะพือไป
ต้องพิจารณาความเหมาะสมด้วย
หัวบทและโปรยหัวบท
หัวบทที่ฟังดูกะทัดรัดไพเราะในภาษาอังกฤษ ทำให้ผู้แปลมุ่งมั่นจะหาภาษาไทยที่มีคุณภาพทัดเทียม
เท่ากัน แต่ก็ยากเหลือแสนต้องอาศัยพึ่งพามิตรสหายที่เก่งเป็นพิเศษด้านการตั้งชื่อวรรณกรรม
อภิปรายโต้กันไปโต้กันมาก็ได้ตามที่คุณเห็น โดยมีคำอธิบายว่า
illuminating นั้นเน้นภาพความ
สว่างจากแสงซึ่งเข้ากับความรุ่งเรืองรุ่งโรจน์ของ glory
ในโปรยหัวบท ในที่สุด "ประกายเจิดจ้า"
จึงเป็นคำที่เลือกเฟ้นออกมาจาก "สีสรรแห่งอดีต, งานแสงสีเสียงแห่งอดีต,
สีแสงส่องอดีต ฯลฯ"
chapter n. บทตอน สาขา คณะสงฆ์ ที่ประชุมสงฆ์ แม้คำนี้จะมีความหมายมากมาย
แต่ถ้าเขียน
คำแปลก็จะฟังดูน่าเกลียด ลองดูก็ได้ค่ะ "บทตอนประกายเจิดจ้า..."
เพราะไปกันไม่ได้เลย
underway v. เป็นคำที่ชวนให้เราหลงผิดถ้าดูตามคำที่ประกอบเข้าด้วยกันคือ
under กับ way
จริงๆ แล้ว underway หมายความว่า กำลังเกิดขึ้น กำลังมีขึ้น
ถ้าใช้กับ รถไฟ,เรือ ว่า get
underway ก็คือ เคลื่อนที่ออกไปแล้วแปลว่า รถออก,เรือออก
ย่อหน้าที่
1
ใจความสำคัญของย่อหน้านี้ซึ่งได้จากการอ่านให้ตลอดทุกย่อหน้าแล้วเจาะจับใจความที่ละย่อหน้า
ก็จะ
ได้ความว่าเป็นประวัติการส้างเวียงกุมกามซึ่งมีความสำคัญมากในฐานะที่เป็นนครหลวงแห่งแรกของ
อาณาจักรล้านนา ประเด็นสำคัญของการแปลย่อหน้านี้เป็นประเด็นทางประวัติศาสตร์
เช่น พระนาม
กษัตริย์ล้านนาพระองค์นี้ใช้ต่างกันว่า พญามังราย หรือพญาเม็งราย
นอกจากนี้คือชื่อเมืองโบราณกับ
ปัจจุบัน แต่ผู้เขียนบทความนี้คือคุณสุธน สุขพิสิฐ (ถ้าดิฉันเขียนไม่ตรงกับที่คุณเขียนก็ขออภัยด้วยค่ะ)
ได้เทียบให้แล้วในวงเล็บ อีกประเด็นหนึ่งในการแปลคือราชาศัพท์
ซึ่งอย่าลืมหรือละเลยเป็นอันขาด
นะคะเช่น the monarch disguised himself อย่าเขียนว่าปลอมตัวตามระดับภาษาสามัญ
แต่ต้องใช้ราชาศัพท์ คำศัพท์ยากๆ ก็ไม่มีเลยค่ะ มีแต่ความยากลำบากในการแสวงหาคำมาเทียบ
เคียง แล้วแปลให้เหมาะสมเป็นคำระดับเดียวกัน คือระดับกึ่งทางการ
the
tranquility and beauty เหตุที่ดิฉันไม่เขียนคำแปลว่า ความสงบและความสวยงาม
ก็เพราะต้องการขัดเกลาถ้อยคำให้ฟังดูเบาๆ สั้นกะทัดรัดและไพเราะค่ะ
แต่ set off to survey
the area กลับใช้คำแปลยืดยาวว่า ออกเที่ยวตรวจตราดูพื้นที่บริเวณนั้น
ทั้งนี้ก็เพื่อจะให้ฟัง
เป็นภาษาไทยตามธรรมชาติค่ะ
ย่อหน้าที่
2
ใจความของย่อหน้านี้ยังคงเป็นประวัติการสร้างเมืองหลวงของอาณาจักร
ล้านนา ต่อด้วยภัยธรรมชาติ
ที่คุกคามเมือง
distinctive
northern style ดิฉันแปลว่า แบบเฉพาะของล้านนา ไม่ใช้ทางเหนือตามคำ
ภาษาอังกฤษเพราะหมายถึงล้านนานั่นเอง การแปลคราวนี้ดิฉันเล่นคำซ้อนคำคู่หลายแห่ง
เพื่อให้ฟัง
ดูเป็นภาษาไทยตามธรรมชาติ คุณลองใช้วิธีแปลโดยเล่นคำซ้อนคำคู่บ้างก็ได้นะคะ
จะทำให้ภาษาไทย
ของคุณฟังดูราบรื่น เช่น
to
complete v. เสร็จสมบูรณ์, แล้วเสร็จ
verdant
farmland n. ผืนดินเกษตรเขียวสดอุดมสมบูรณ์
had
to endure v. ได้รับทุกขเวทนา
relocated
v. ทรงพาผู้คนอพยพย้ายไป
people
ผู้คนพลเมือง
ย่อหน้าที่
3
ใจความกล่าวถึงการล่มสลายของเวียงกุมกามที่เกิดจากภัยน้ำท่วมที่รุนแรงจนประชาชนอยู่ไม่ได้
ต้องทิ้งเป็นเมืองร้าง และแม่น้ำปิงได้เปลี่ยนทางเดินไม่ไหลผ่านเมืองอีกต่อไป
devastating
flood n. ดิฉันแปลด้วยการเปลี่ยนการเรียงคำใหม่ให้ฟังดูราบรื่นว่า
ถูกทำลาย
ด้วยน้ำท่วมใหญ่ devastating ซึ่งทำลายล้างผลาญ
a
mass of silt and sludge n. ตะกอนโคลนตมมหึมา
the
damage was so complete that คำ complete เมื่อประกอบ
damage ความ
เสียหาย ทำให้ดิฉันเรียกคำ ยับเยิน มาใช้เพราะเข้ากันได้ดียิ่ง
generation
n. ชั่วอายุคน
types
of orchards n. กลุ่มคำนี้เป็นพหูพจน์ให้ภาพว่าเป็นสวนผลไม้อื่นๆ
(นอกเหนือจาก
ลำใย) และมีมากมายหลายหลากชนิด ดิฉันจึงแปลโดย เล่นคำซ้อนคำซ้ำค่ะ
พาคุณย้อนยุคไปยังสมัยเมื่อประมาณ 700 ปีมาแล้ว ณ แหล่งอารยธรรมและมรดกล้านนา
เวียง
กุมกาม สัปดาห์หน้าไปชมงานแสดงแสงสีเสียงที่สวยที่สุดกันนะคะ
สวัสดีค่ะ
สิทธา พินิจภูวดล
|
This lesson is based on a short excerpt of an article from the Bangkok Post. The translation and commentary were prepared by Professor Dr Sidtha Pinitpouvadol, Doctorat (Lettres) d'Universit? de Paris (Sorbonne) in Comparative Literature, Cert. in Translation and Teaching of Translation, AUPELF. Dr Sidtha has taught translation for many years at Ramkhamhaeng University, and University of Kasetsart.
Back to our home page
Read our other translate it columns here.
| Comments to Ajaan Sunee
at 
suneec@bangkokpost.co.th |
| © The Post Publishing Public Co., Ltd.
All rights reserved 2002
Last modified: April 28, 2003 |
| |
